Barokowe rzeźby wykute bezpośrednio w skałach, ukryte w leśnej głuszy? Brzmi jak opis egzotycznej wyprawy, a to miejsce znajduje się tuż za naszą południową granicą. To Betlém u Braunova – niezwykły zespół barokowych rzeźb wyrzeźbionych w piaskowcowych skałach, położony w lesie między wsią Kuks a miastem Dvůr Králové nad Labem, w Sudetach Środkowych.
Dużo zwiedzamy Czechy i jedno możemy powiedzieć wprost – ten kraj nieustannie nas zaskakuje. Niby blisko, niby „po sąsiedzku”, a co chwilę odkrywamy miejsca, o których wcześniej nie mieliśmy pojęcia. Braunův Betlém jest jednym z nich – i to takim, które robi ogromne wrażenie już od pierwszych minut spaceru.
- Więcej pomysłów na górską wycieczkę z dziećmi znajdziesz w Górskie Szlaki dla dzieci – sprawdź!
Jak powstał Braunův Betlém?
Zespół rzeźb bywa nazywany „szopką Brauna”, ponieważ centralna kompozycja przedstawia scenę Narodzenia Pańskiego z Adoracją Trzech Króli. Autorem tych niezwykłych dzieł jest barokowy rzeźbiarz Matyáš Bernard Braun, którego twórczość do dziś zachwyca rozmachem i ekspresją. Inicjatorem przedsięwzięcia był hrabia František Antonín Špork – jeden z najważniejszych mecenasów sztuki baroku w Czechach. To on odpowiadał również za powstanie imponującego kompleksu szpitalno-uzdrowiskowego w Kuks.
W 1717 roku Špork zakupił rozległy, zalesiony teren zwany „Nový les”, przylegający do jego dóbr w Kuksie. Jego celem było stworzenie przestrzeni refleksji – barokowego krajobrazowego parku duchowego, w którym natura łączyłaby się ze sztuką i religijną symboliką. Prace rzeźbiarskie trwały w latach 1720–1732. Braun wraz ze swoim warsztatem wyrzeźbił w piaskowcowych skałach pod gołym niebem zespół scen biblijnych i postaci świętych. Powstały monumentalne reliefy oraz figury pustelników, m.in. św. Onufrego czy św. Jana Chrzciciela z barankiem.
Geneza „szopki” wiąże się z konfliktem hrabiego Šporka z jezuitami z pobliskiego klasztoru w Žirči. Gdy w 1725 roku odrzucono projekt drogi krzyżowej prowadzącej przez Nowy Las, hrabia postanowił zamanifestować swoją religijność poprzez monumentalne rzeźby wykute bezpośrednio w skałach.
Nie wszystkie dzieła przetrwały do naszych czasów w idealnym stanie. Miękki piaskowiec przez trzy stulecia był poddawany działaniu deszczu, mrozu i wiatru, dlatego część detali uległa zniszczeniu. Obszar objęto ochroną już w 1958 roku. W 2001 roku wpisano go na narodową listę zabytków oraz czeską listę informacyjną UNESCO. Obecnie prowadzone są regularne prace konserwatorskie, w które zaangażowani są m.in. specjaliści z Uniwersytetu w Pardubicach.
Co składa się na Braunův Betlém?
Centralnym punktem zespołu jest monumentalny relief przedstawiający scenę Narodzenia Pańskiego. Wokół Jezusa, Maryi i św. Józefa stoją pasterze ze swoimi zwierzętami, a także Trzej Królowie. Całość tworzy dynamiczną kompozycję wykutą bezpośrednio w piaskowcowej skale.
Braunův Betlém to jednak znacznie więcej niż scena Bożego Narodzenia. Wśród najbardziej charakterystycznych elementów znajdują się monumentalne figury pustelników – św. Juana Garína oraz św. Onufrego. Co ciekawe, rzeźby te wyznaczały niegdyś granice dóbr hrabiego Šporka. Pozostałe reliefy przedstawiają m.in. Wizję św. Huberta, Dobroczyństwo św. Franciszka z Asyżu czy scenę Chrztu Chrystusa. Razem tworzą spójną, barokową opowieść rozrzuconą wśród drzew i skał.
Rzeźby powstawały bezpośrednio w terenie – większe niż naturalnej wielkości posągi i reliefy wykuto w istniejących formacjach skalnych. Dzięki temu doskonale wpisują się w krajobraz. Po trzech stuleciach kamień nabrał surowej, niemal „dzikiej” faktury. W zmiennym świetle rzeźby wydają się żyć własnym rytmem, jakby natura współtworzyła to dzieło.
Jak dotrzeć do Braunův Betlém?
Do Betlém u Braunova można dotrzeć na kilka sposobów.
Opcja 1: spacer z Kuksu
Jedną z najciekawszych tras jest dojście spod kompleksu w Kuks. Do rzeźb prowadzi żółty lub czerwony szlak. Trasa biegnie wzdłuż Łaby i pozwala połączyć zwiedzanie z malowniczym spacerem przez pola i lasy.
Po drodze mija się współczesną plenerową Drogę Krzyżową (15 rzeźb z piaskowca, otwartą w 2008 roku). Cała pętla liczy około 9 kilometrów.
Opcja 2: najkrótsze dojście z parkingu Žireč
Najkrótsza trasa prowadzi z bezpłatnego parkingu powyżej wsi Žireč. Do rzeźb dochodzi się w około 15–20 minut (niecały kilometr).
Spacer można wydłużyć w kierunku Kuksu – wówczas trasa zwiększy się o około 4 kilometry w jedną stronę.
Informacje praktyczne
Betlém u Braunova bywa określany jako „barokowe muzeum pod gołym niebem”. Miejsce jest dostępne bezpłatnie przez cały rok i nie obowiązują tu bilety wstępu.
Trasy prowadzące do rzeźb są stosunkowo łatwe i dostępne dla większości turystów. Warto jednak pamiętać, że jest to teren leśny i pagórkowaty – ścieżki bywają nierówne, a po deszczu miejscami śliskie. Wygodne, najlepiej trekkingowe obuwie zdecydowanie się przyda.
Na trasie nie ma punktów gastronomicznych (znajdują się one dopiero w okolicy kompleksu w Kuksie), dlatego warto zabrać ze sobą wodę oraz niewielki prowiant. Spacer wśród omszałych figur ma w sobie coś niezwykle refleksyjnego. Postacie pustelników wyłaniają się z zieleni lasu, a zmienne światło sprawia, że rzeźby za każdym razem wyglądają inaczej.
P.S. Będąc w okolicy koniecznie zobacz: Zaporę wodną Les Království
Jeśli znalazłeś na naszym blogu poszukiwane przez Ciebie informacje, kolejną inspirację na wycieczkę, czy odpowiedź na nurtujące Ciebie pytanie, to będziemy niezwykle wdzięczni, gdy wrzucisz nam napiwek do naszej blogowej świnki skarbonki (kliknij w poniższy obrazek). Dziękujemy!!!